गडचिरोली : विषारी सापाने दंश केल्यानंतर एका महिलेची प्रकृती गंभीर झाली. श्वसन निकामी होऊन मूत्रपिंडाशी संबंधित समस्याही निर्माण झाली. न्युरोपॅरालिटिक गुंतागुंत झालेल्या या महिलेला वाचवणे एक आव्हान होते. पण हेडरी येथील लॅायड्स काली अम्माल मेमोरियल हॅास्पिटल (LKAMH) मधील पथकाने 12 दिवस सतत उपचार करून त्या महिलेला गंभीर परिस्थितीतून बाहेर काढत तिचे प्राण वाचवले. (खाली वाचा)
सदर 34 वर्षीय महिला शेतात काम करत असताना महिलेच्या डाव्या पायाला सापाने दंश केला. त्यानंतर 4 ऑक्टोबर 2026 रोजी तिला रुग्णालयात दाखल करण्यात आले. रुग्णाच्या कुटुंबीयांनी उल्लेखनीय सतर्कता आणि प्रसंगावधान दाखवत घटनेनंतर अवघ्या 30 ते 45 मिनिटांत थेट रुग्णालयाच्या आपत्कालीन विभागात आणले. पारंपरिक उपचार किंवा झाडफुकीत वेळ न घालवता त्यांनी तातडीने वैद्यकीय मदत घेण्याचा निर्णय घेतला.
रुग्णालयात दाखल होताना दंश झालेल्या जागी सूज, पापण्या झुकणे, जलद श्वासोच्छ्ववास आणि शुद्धीच्या पातळीत गंभीर घट अशी लक्षणे दिसून आली. सर्पविषाच्या न्युरोपॅरालिटिक परिणामामुळे श्वसन निकामी होण्याचा गंभीर धोका ओळखून डॉक्टरांनी तातडीने श्वसनमार्ग सुरक्षित केला, इंट्युबेशन केले आणि मेकॅनिकल व्हेंटिलेशन सुरू केले. रुग्णाला सर्पविषविरोधी औषध (अँटी-स्नेक व्हेनम) तसेच अॅट्रोपिन–निओस्टिग्मिन उपचार देण्यात आले. त्यानंतर पुढील उपचारांसाठी तिला अतिदक्षता विभागात हलवण्यात आले.
रुग्णाला चार दिवस मेकॅनिकल व्हेंटिलेशनवर ठेवावे लागले. उपचारांना मिळालेला सकारात्मक प्रतिसाद आणि काळजीपूर्वक वैद्यकीय मूल्यमापनानंतर तिला यशस्वीरीत्या व्हेंटिलेटरवरून मुक्त करण्यात आले आणि श्वसननलिका काढण्यात आली.
उपचारादरम्यान रुग्णाला मूत्रपिंडाशी संबंधित गुंतागुंत (नेफ्रोपॅथी) निर्माण झाली. त्यासोबत संपूर्ण शरीरावर सूजही आली. त्यामुळे तिला आणखी सहा दिवस अतिदक्षता विभागात ठेवून उपचार आणि बारकाईने देखरेख करावी लागली. या काळात मूत्रपिंडाचे कार्य, शरीरातील द्रवपदार्थांचे संतुलन आणि रुग्णाच्या एकूण प्रकृतीवर सातत्याने लक्ष ठेवण्यात आले. वेळेवर केलेले वैद्यकीय हस्तक्षेप, योग्य उपचार आणि नियमित देखरेखीमुळे सूज हळूहळू कमी झाली आणि प्रकृतीत सातत्याने सुधारणा झाली. अतिदक्षता विभागात 10 दिवस आणि एकूण 12 दिवस रुग्णालयात उपचार घेतल्यानंतर तिला स्थिर प्रकृतीत घरी सोडण्यात आले.
डॉक्टरांच्या पथकाचे व्यवस्थापकीय संचालकांकडून कौतुक
रुग्णावर यशस्वी उपचार केल्याबद्दल लॉयड्स मेटल्स अँड एनर्जी लिमिटेडचे व्यवस्थापकीय संचालक बी.प्रभाकरन यांनी डॉक्टर आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांच्या पथकाचे अभिनंदन केले. ते म्हणाले, “लॉयड्स काली अम्माल मेमोरियल हॉस्पिटलमधील डॉक्टर आणि आरोग्य कर्मचाऱ्यांच्या संपूर्ण पथकाने तातडीने प्रतिसाद देत, वेळेवर वैद्यकीय हस्तक्षेप करून आणि समर्पित प्रयत्नांतून रुग्णाचे प्राण वाचवले. त्याबद्दल मी त्यांचे मनःपूर्वक अभिनंदन करतो. गंभीर सर्पदंशासारख्या वैद्यकीय आपत्कालीन परिस्थितीत प्रत्येक मिनिट महत्त्वाचा असतो. रुग्णाची गंभीर स्थिती तातडीने ओळखून कोणताही विलंब न करता जीवनरक्षक उपचार सुरू करणे ही संपूर्ण पथकाची प्रशंसनीय तत्परता आणि वैद्यकीय कार्यक्षमता दर्शवते. तसेच जीवघेण्या आपत्कालीन परिस्थितीतील रुग्णांनाही त्यांच्या परिसराच्या जवळच वेळेवर, योग्य आणि दर्जेदार उपचार मिळावेत, यासाठी आम्ही कटिबद्ध आहोत.”
सर्पदंशाची शंका आल्यास तातडीने रुग्णालयात आणा
कोणत्याही संशयित सर्पदंशानंतर, सुरुवातीला व्यक्तीची प्रकृती सामान्य दिसत असली किंवा स्पष्ट लक्षणे जाणवत नसले, तरी तातडीने वैद्यकीय मदत घेणे आवश्यक असल्याचे रुग्णालयाने स्पष्ट केले. प्रत्येक सर्पदंशामध्ये विष शरीरात प्रवेश करतेच असे नाही. काही वेळा साप विषारी नसतो किंवा दंशाच्या वेळी विष शरीरात प्रवेश करत नाही; अशा प्रकाराला ‘ड्राय बाइट’ म्हणतात. मात्र, वैद्यकीय तपासणीशिवाय याबाबत सुरक्षित निष्कर्ष काढता येत नाही.
विषारी सर्पदंशाच्या प्रकरणात उपचारांना विलंब झाल्यास श्वसनाचे स्नायू निकामी होणे, रक्तस्रावाशी संबंधित विकार, मूत्रपिंड निकामी होणे आणि मृत्यूही ओढवू शकतो. पारंपरिक उपचार किंवा झाडफुकीमुळे पात्र वैद्यकीय तज्ज्ञांकडून उपचार घेण्यास कधीही विलंब होऊ देऊ नये. विशेषतः शेतात काम करणाऱ्या नागरिकांनी आणि जंगलालगतच्या भागात राहणाऱ्या समुदायांनी सर्पदंशाची शंका आल्यास संबंधित व्यक्तीला तातडीने जवळच्या योग्य वैद्यकीय सुविधा असलेल्या रुग्णालयात दाखल करावे, असे आवाहन रुग्णालयाने केले आहे.
